Dit gedeelte draait om twee vragen die met elkaar samenhangen: wat is de temperatuur, en hoe voelt die temperatuur daadwerkelijk aan? Naast rekentools voor Celsius, Fahrenheit en Kelvin, vind je hier calculators voor windchill, hitte-index, dauwpunt en relatieve luchtvochtigheid, met als praktisch sluitstuk een tool die vertelt wat je het beste kunt aantrekken. Bovenaan deze pagina staat daarnaast een live overzicht van de actuele temperatuur in tien landen, met gegevens van Meteostat, zodat je meteen een referentiepunt hebt voordat je met een van de calculators aan de slag gaat.
Waarom een thermometer niet het hele verhaal vertelt
De luchttemperatuur is maar één kant van hoe weer daadwerkelijk aanvoelt. Wind voert warmte sneller van blote huid af dan stilstaande lucht zou doen, waardoor koud weer met wind kouder aanvoelt dan de thermometer aangeeft — dat effect rekent de windchill-calculator uit, met de formule van de Canadese meteorologische dienst. Vochtigheid werkt de andere kant op bij warmte: hoge luchtvochtigheid vertraagt de verdamping van zweet, het belangrijkste koelmechanisme van het lichaam, waardoor een vochtige dag drukkender aanvoelt dan een droge dag bij dezelfde thermometerwaarde — dat is het domein van de hitte-index-calculator. Voor situaties waarin wind, vocht en temperatuur alle drie meespelen, combineert de algemene gevoelstemperatuur-calculator ze in één getal, volgens de formule van de Australische meteorologische dienst.
Temperatuur, dauwpunt en luchtvochtigheid: drie kanten van dezelfde lucht
Luchttemperatuur, dauwpunt en relatieve luchtvochtigheid beschrijven alle drie dezelfde lucht, maar elk vanuit een andere invalshoek. Het dauwpunt is de temperatuur waarbij lucht volledig verzadigd raakt met het vocht dat ze al bevat — een directe maat voor de hoeveelheid vocht, die niet verandert wanneer alleen de temperatuur verandert. Relatieve luchtvochtigheid doet dat wel: het is een percentage ten opzichte van wat de lucht bij de huidige temperatuur zou kunnen bevatten, en warme lucht kan nu eenmaal veel meer vocht vasthouden dan koude lucht, waardoor hetzelfde percentage bij een andere temperatuur iets heel anders betekent. Met de relatieve luchtvochtigheid-calculator reken je van luchttemperatuur en dauwpunt naar dat percentage; de dauwpuntcalculator werkt precies de andere kant op, van temperatuur en luchtvochtigheid naar het dauwpunt. Beide gebruiken dezelfde onderliggende Magnus-Tetens-benadering, alleen in tegengestelde richting opgelost.
Celsius, Fahrenheit en Kelvin
Voor het omrekenen tussen temperatuurschalen staan er drie tools klaar: een algemene temperatuuromzetter die Celsius, Fahrenheit en Kelvin tegelijk toont, een gerichte Celsius-naar-Fahrenheit-calculator voor wie alleen die ene omrekening nodig heeft, en een temperatuurtabel met de waarden die het vaakst worden opgezocht, van strenge vorst tot het kookpunt van water op zeeniveau. Celsius en Fahrenheit verschillen zowel in nulpunt als in stapgrootte — vandaar de vermenigvuldiging én de optelling in de omrekenformule — terwijl Kelvin dezelfde stapgrootte als Celsius gebruikt maar begint bij het absolute nulpunt, de laagst mogelijke temperatuur, waardoor Kelvin nooit negatief kan zijn.
Elke formule komt van een echte meteorologische dienst
Geen van de formules op deze pagina's is voor de gelegenheid verzonnen. De windchill-calculator gebruikt de formule van de Canadese meteorologische dienst, geldig bij lage temperaturen en meetbare wind. De hitte-index volgt de Rothfusz-regressie van de Amerikaanse National Weather Service, gebouwd voor warme, vochtige omstandigheden en de basis voor de Amerikaanse hittewaarschuwingen. De gevoelstemperatuur-calculator gebruikt de formule van de Australische meteorologische dienst, die wind en vocht in één berekening combineert in plaats van ze los te beschouwen. Dauwpunt en relatieve luchtvochtigheid rekenen allebei met de Magnus-Tetens-benadering, een veelgebruikt model voor de verzadigingsdampspanning van water. Elke formule heeft zijn eigen geldige bereik — de windchill-formule zegt bijvoorbeeld niets zinnigs boven ongeveer 10 °C, en de hitte-indexformule is pas betekenisvol boven ongeveer 27 °C — en dat bereik staat telkens vermeld op de bijbehorende pagina, zodat een uitkomst niet buiten haar geldige grenzen wordt gebruikt.
Van berekening naar praktijk
Al deze getallen zijn uiteindelijk bedoeld om een heel praktische vraag te beantwoorden: wat trek ik vandaag aan? De calculator wat moet ik aantrekken vertaalt temperatuur, wind en regen rechtstreeks naar een kledingsuggestie, van korte mouwen bij warm weer tot volledige winterlagen bij strenge kou, als praktisch sluitstuk van de rest van dit gedeelte.